STRONA GŁÓWNA - Powiatowy Urząd Pracy w Sosnowcu

Choroba bliskiej osoby zwykle przychodzi niespodziewanie. Wielu pracowników nie wie, że oprócz zwolnienia lekarskiego z powodu opieki nad dzieckiem, prawo przewiduje także L4 na opiekę nad chorym małżonkiem lub innym członkiem rodziny – wraz z prawem do zasiłku opiekuńczego wypłacanego przez ZUS. Wyjaśniamy, na jakich zasadach można skorzystać z tego uprawnienia w 2026 roku.

KOMU PRZYSŁUGUJE ZWOLNIENIE I ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

Prawo do zwolnienia od pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny – w tym małżonkiem – ma każda osoba objęta ubezpieczeniem chorobowym w ZUS. Dotyczy to przede wszystkim pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, niezależnie od wymiaru etatu i stażu pracy, ale również osób prowadzących działalność gospodarczą oraz zleceniobiorców, jeśli dobrowolnie przystąpili do ubezpieczenia chorobowego.

Warunkiem podstawowym jest uzyskanie zwolnienia lekarskiego (e-ZLA) wystawionego przez lekarza prowadzącego leczenie osoby chorej. Podczas wizyty lub teleporady należy wyraźnie zaznaczyć, że z powodu stanu zdrowia członka rodziny konieczne jest sprawowanie nad nim osobistej opieki – zwolnienie wystawiane jest na dane opiekuna, nie osoby chorej, i automatycznie trafia do pracodawcy oraz ZUS.

KTO JEST UZNAWANY ZA „INNEGO CZŁONKA RODZINY”

Zgodnie z przepisami, za innego członka rodziny – poza dzieckiem – uznaje się:

• małżonka
• rodziców i teściów
• dziadków i wnuki
• rodzeństwo
• dzieci powyżej 14 roku życia

Warunkiem jest pozostawanie z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie sprawowania opieki.

KIEDY ZASIŁEK NIE PRZYSŁUGUJE

Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym w gospodarstwie domowym są inni domownicy, którzy mogą zapewnić opiekę choremu. Wyjątkiem jest opieka nad dzieckiem do 2 roku życia – tu ograniczenie to nie obowiązuje. Co istotne, ZUS nie uznaje za osobę zdolną do zapewnienia opieki kogoś, kto sam jest niezdolny do pracy, chory, niesprawny fizycznie lub psychicznie ze względu na wiek, prowadzi gospodarstwo rolne, odpoczywa po nocnej zmianie, prowadzi działalność gospodarczą lub – zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym – nie ma obowiązku opieki, a jej sprawowania odmawia.

Świadczenie nie przysługuje również osobom przebywającym na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym, tymczasowo aresztowanym, odbywającym karę pozbawienia wolności, a także za okres, w którym zwolnienie wykorzystywane było niezgodnie z jego celem.

ILE DNI ZWOLNIENIA PRZYSŁUGUJE

Okres zwolnienia od pracy z powodu opieki nad innym niż dziecko członkiem rodziny – w tym małżonkiem – wynosi nie więcej niż 14 dni w roku kalendarzowym. Limit ten jest niezależny od liczby osób, nad którymi sprawowana jest opieka, oraz przysługuje łącznie z limitem opieki nad dziećmi (maksymalnie 60 dni rocznie na wszystkie tytuły razem).

Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego ze wszystkich tytułów nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym.

ILE WYNOSI ZASIŁEK OPIEKUŃCZY

Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku, czyli przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy poprzedzających powstanie konieczności sprawowania opieki. Świadczenie wypłacane jest za każdy dzień opieki, w tym za dni ustawowo wolne od pracy. Podstawę ustala się od kwoty brutto, natomiast samo świadczenie wypłacane jest po pomniejszeniu o zaliczkę na podatek dochodowy oraz składki – a więc na konto trafia kwota netto.

Zasiłek wypłaca pracodawca (jeśli zgłasza do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób) lub bezpośrednio ZUS – w pozostałych przypadkach.

JAK ZŁOŻYĆ WNIOSEK

Aby uzyskać zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny, należy złożyć wniosek na formularzu Z-15B, dostępnym m.in. na Platformie Usług Elektronicznych ZUS (PUE/eZUS). Do wniosku dołącza się zwolnienie lekarskie (e-ZLA) oraz – jeśli wymagane – dodatkowe oświadczenia, np. potwierdzające brak innych domowników mogących sprawować opiekę.

Warto dodać, że w lutym 2026 r. podpisano nowelizację ustawy zasiłkowej o charakterze deregulacyjnym, która ma uprościć i zelektronizować obieg wniosków o zasiłek opiekuńczy – w tym składanie ich za pośrednictwem pracodawców i biur rachunkowych. Pełne wejście nowych rozwiązań w życie warto na bieżąco śledzić na stronach ZUS.

Opracowano na podstawie informacji ZUS oraz materiałów prasowych (rp.pl, GazetaPrawna.pl, Forsal.pl, MeMedic.pl), stan na czerwiec 2026 r.